Мақтаарал ауданында математика пәнінің мұғалімі жалақы айырмасы ретінде 1,83 млн теңге төлеуді талап етіп, сотқа жүгінді. Алайда бұған дейін білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету департаменті оған біліктілік санатын беру кезінде заңбұзушылықтар анықтаған, деп хабарлайды Grafa.kz.
Grafa.kz редакциясына Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы Ж. Нұрлыбаев атындағы №49 жалпы білім беретін мектептің басшылығы жүгінді. Оған оқу орнындағы екі педагог — Тамара Ешанкулова мен Рабиға Дәріқұловаға қатысты жағдайлар себеп болған. Бірінші жағдайда тексеру қорытындысымен күші жойылған біліктілік санаты үшін төленетін үстемеақыға байланысты сот дауы туындаған. Екінші жағдайда бұрын қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылған педагогтің сот шешімімен жұмысқа қайта орналасуы сөз болып отыр. Мән-жайды анықтау үшін редакция Түркістан облысының білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментіне екі журналистік сауал жолдады.
Бірінші оқиға: біліктілік санатын беру кезіндегі заңбұзушылықтар
Тамара Ешанкулова №49 мектепте математика пәнінен сабақ береді. 2025 жылғы қыркүйекте аттестаттау комиссиясының шешімі негізінде оған еңбекақыға қосымша ақы төлеуді көздейтін «педагог-сарапшы» біліктілік санаты берілген.
Алайда бұл санаттың заңды түрде берілгеніне мектеп қызметкерлері күмән келтірген. 2026 жылғы 6 ақпанда педагог А. Усенова Түркістан облысының білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментіне шағым түсіріп, Ешанкулованы аттестаттау рәсімінде ықтимал заңбұзушылықтар болғанын көрсеткен. Өтініште қажетті аттестаттау нәтижелері мен құжаттар болмаған жағдайда мұғалімге санат қандай негізде берілгені сұралған.
Осы өтініш негізінде Департамент 2026 жылғы 19–23 ақпан аралығында Мақтаарал аудандық білім бөліміне жоспардан тыс тексеру жүргізді. Тексеру нәтижесінде біліктілік санатын беру кезінде заңбұзушылықтарға жол берілгені расталды.
Тексерушілердің анықтауынша, Тамара Ешанкулова педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуына арналған «Ұстаз» ұлттық платформасы арқылы «педагог-сарапшы» санатын алуға өтініш бермеген. Оның аты-жөні ақпараттық жүйеден алынған аттестаттау комиссиясының шешімінде де болмаған. Соған қарамастан, аудандық білім бөлімі санат беру туралы мәліметті қорытынды шешімге қолмен енгізген.
Департамент редакцияға жолдаған ресми жауабында былай деп хабарлады:
«Математика пәнінің мұғалімі Т. Ешанкулова „педагог-сарапшы“ біліктілік санатына өтініш бермегеніне қарамастан, комиссия шешімімен […] оған „педагог-сарапшы“ біліктілік санаты негізсіз берілген».
Тексеру барысында аудандық білім бөлімінің құжаттарында Ешанкулованың «педагог-модератор» санаты бар және оны мерзімінен бұрын жоғарылатуға үміткер педагог ретінде көрсетілгені де анықталды. Алайда іс жүзінде оған 2018 жылғы наурызда жоғары біліктілік санаты берілген, оның қолданылу мерзімі 2023 жылғы 30 наурызда аяқталған. Сонымен қатар, Департаменттің жауабына сәйкес, мұғалім педагогтердің білімін бағалаудан өтпеген.
Тексеру нәтижелерімен аудандық білім бөлімі басшысының міндетін атқарушы А. Қошқаров таныстырылған. Департамент жауабында оның анықталған заңбұзушылықтарды растағаны және тиісті актіге қол қойғаны айтылған. Департамент заңбұзушылықтарды жою туралы нұсқама беріп, материалдарды құзыреті шегінде шара қабылдау үшін облыстық прокуратураға, Экономикалық тергеп-тексеру департаментіне, ҰҚК департаментіне және білім басқармасына жолдаған.
Кейін аудандық білім бөлімі 2026 жылғы 1 сәуірдегі №405 хатымен Департаментке Тамара Ешанкуловаға берілген «педагог-сарапшы» санатының сол күннен бастап күші жойылғанын хабарлаған.
1,83 млн теңге өндіру туралы сот дауы
Біліктілік санатының күші жойылғанына қарамастан, Тамара Ешанкулова өз пікірінше төленбей қалған жалақы айырмасын өндіріп алу туралы талап арызбен Мақтаарал аудандық сотына жүгінді.
Талап арызда педагог 2025 жылғы тамыздан 2026 жылғы маусымға дейінгі кезең үшін «педагог-сарапшы» санатына байланысты 1 млн 530 мың теңге өндіруді сұрайды. Бұған қоса, өз уәжіне сәйкес 2026 жылғы 19 маусымда берілген «педагог-зерттеуші» санаты үшін тағы 300 мың теңге талап етеді. Талап қоюдың жалпы сомасы — 1 млн 830 мың теңге.
Ешанкулова өз арызында 2026 жылғы 24 сәуірде мектеп директоры «педагог-сарапшы» санатының қолданылуын тоқтату және жалақыны қайта есептеу туралы №90 бұйрық шығарғанын да көрсеткен. Оған Мақтаарал аудандық білім бөлімінің 2026 жылғы 23 сәуірдегі №1358 хаты негіз болған. Яғни директордың бұйрығы Департамент тексеруінен кейін аудандық білім бөлімінен келіп түскен ресми құжатқа сүйеніп шығарылған.
«Педагог-зерттеуші» санатының кейіннен берілуі де назар аудартады. Grafa.kz сауалына берген жауабында Департамент Тамара Ешанкуловаға бұл санаттың қайта берілуіне қатысты мәліметтер, өтініштер немесе шағымдар ведомствоға түспегенін хабарлады. Дегенмен Департаментте мұндай мәліметтің болмауы тиісті шешім мүлде қабылданбағанын білдірмейді.
Енді сот талаптардың негізділігін, үстемеақыларды есептеу себептерін, іс жүзінде төленген сомаларды және санат күшінің жойылуы қандай құқықтық салдарға әкелгенін анықтауы тиіс. Департамент тексеруі аттестаттау рәсімінде заңбұзушылықтар болғанын растағанымен, жалақы бойынша берешектің бар-жоғы жөніндегі мәселені сот шешеді.
Екінші оқиға: педагогтің жұмыстан босатылуы және сот шешімімен қайта орналасуы
Мектеп басшылығының тағы бір өтініші осы оқу орнында қосымша білім беру педагогі болып жұмыс істеген Рабиға Дәріқұловаға қатысты болды. Бұған дейін ол құқық қорғау органдары мен соттар қараған бірнеше жанжалға қатысқан.
Сот материалдарына сәйкес, 2015 жылы Дәріқұлова денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіргені үшін сотталған. Кейін тиісті әрекет қылмыстық құқықбұзушылықтар қатарынан алынып, әкімшілік құқықбұзушылық санатына ауыстырылған. Бұл мән-жай кейін педагог пен мектеп арасындағы еңбек дауын қарау кезінде ескерілген.
2023 жылы жаңа жанжалдар мектептің өзінде болған. Олардың бірі мектеп директорының орынбасарының денсаулығына жеңіл зиян келтіруге қатысты. Мақтаарал аудандық сотының қаулысымен Дәріқұлова әкімшілік жауаптылыққа тартылып, оған 36 225 теңге айыппұл салынған. Екінші әкімшілік іс тараптардың татуласуына байланысты тоқтатылған.
2023 жылғы тамызда мектеп әкімшілігі педагогпен еңбек шартын бұзды. Дәріқұлова жұмыстан босатылуын сотта даулаған. 2023 жылғы желтоқсанда Жетісай аудандық соты оның талаптарын қанағаттандырудан бас тартқанымен, кейін іс апелляциялық тәртіппен қайта қаралды.
2024 жылғы 1 сәуірде Түркістан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы жұмыстан босатуды заңсыз деп танып, Дәріқұлованы қызметіне қайта орналастырды. Істі қарау барысында апелляциялық сот педагогтің күш қолдануын тәрбиелеу жұмысын жалғастырумен сыйыспайтын теріс қылық деп бағалаған. Сонымен бірге сот тәртіптік жаза қолданудың еңбек заңнамасында көзделген мерзімдерін сақтауға қатысты мән-жайларды анықтап, олар педагогті жұмысқа қайта орналастыру туралы түпкілікті шешімге әсер еткен.
Grafa.kz журналистік сауал арқылы Түркістан облысының білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаментінен бұрын қылмыстық жауаптылыққа тартылған педагогтерге қатысты заңнамалық шектеулердің қолданылуы және білім беру ұйымдарындағы кадр мәселелерін шешу құзыреті жөнінде түсініктеме сұрады.
Жауабында Департамент педагогикалық қызметке жіберуге қатысты шектеулерді белгілейтін Қазақстан Республикасының «Педагог мәртебесі туралы» заңының 11-бабына сілтеме жасады. Сондай-ақ ведомство «Білім туралы» заңның білім беру ұйымдары кадрларды іріктеу мен орналастыруды дербес жүзеге асыратыны, ал еңбек қатынастарын реттеу оқу орны басшысының құзыретіне жататыны туралы нормаларын келтірді.
Сонымен қатар Департамент Дәріқұловаға қатысты жеке тексеру жүргізілгенін хабарламаған және өз жауабында оның педагогикалық қызметпен айналысуына қазіргі уақытта заң жүзінде тыйым салынғанын анықтамаған. Бұған қоса, Дәріқұлованың жұмысқа қайта орналасуы заңды күшіне енген және орындалуға міндетті сот актісінің негізінде жүзеге асқанын ескеру қажет.
Grafa.kz екі оқиғаның да одан әрі қалай өрбитінін, соның ішінде Тамара Ешанкулованың талап арызы бойынша сот талқылауын және оған біліктілік санатының берілуіне қатысты тексерудің нәтижелерін бақылауды жалғастырады.